BEL FITIĞI (LOMBER DİSK HERNİSİ)
Bel Fıtığı Nedir?
Bel omurgasında, omurlar arasında yer alan disklerin dış kısmının yırtılarak iç kısmının dışarı doğru taşmasıdır. Taşan disk, sinir köklerine baskı yaparak ağrı ve nörolojik şikâyetlere neden olabilir.
Neden Oluşur?
· Yaşa bağlı disk dejenerasyonu
· Ani ve ağır yük kaldırma
· Yanlış duruş ve ergonomi
· Uzun süre oturma
· Obezite
· Travmalar
· Genetik yatkınlık
Bel Fıtığı Kimlerde Daha Sık Görülür?
En Sık Görüldüğü Yaş Aralığı
· 30–50 yaş → en sık görülen dönem
· Pik insidans: 40’lı yaşlar
· 20 yaş altı: nadirdir (genellikle travma veya konjenital faktörler)
· 60 yaş sonrası: Disk dejenerasyonu artar ancak klasik fıtıktan çok spinal stenoz ön plandadır
Neden?
Bu yaş aralığında disk:
· Hâlâ hareketlidir
· Ancak dejenerasyon başlamıştır
→ Fıtıklaşmaya en yatkın dönemdir.
Kadınlarda Özel Durumlar
· Hamilelik ve doğum sonrası bel yüklenmesi
· Menopoz sonrası disk ve kemik kalitesinde değişim
· Ancak genel olarak erkeklere göre daha az sıklıkta
Belirtiler Nelerdir?
· Bel ağrısı
· Kalça ve bacağa yayılan ağrı (siyatik)
· Bacakta uyuşma, karıncalanma
· Kas gücünde azalma
· Ayakta veya yürürken artan ağrı
Acil durum belirtileri
Aşağıdakiler varsa acil başvurunuz:
· İdrar veya büyük abdest kontrolünde bozulma
· Her iki bacakta güç kaybı
· Genital bölgede uyuşukluk
(Bu tablo Cauda Equina Sendromu olabilir.)
Tanı Nasıl Konur?
· Ayrıntılı hasta öyküsü
· Nörolojik muayene
· Manyetik Rezonans (MR)
· Gerekli durumlarda EMG
Önemli: MR’da fıtık görülmesi her zaman tedavi gerektirdiği anlamına gelmez.
Tedavi Seçenekleri
Ameliyatsız Tedavi (İlk Tercih)
Hastaların büyük kısmı ameliyatsız iyileşir.
· İstirahat (kısa süreli)
· İlaç tedavisi
· Fizik tedavi ve egzersiz
· Epidural / sinir kökü enjeksiyonları ile yapılan ağrı tedavileri (Algoloji)
Cerrahi Tedavi
Aşağıdaki durumlarda düşünülür:
· Uzun süren ve geçmeyen şiddetli ağrı
· İlerleyici kas güçsüzlüğü
· Günlük yaşamı ciddi etkileyen şikâyetler
· Acil nörolojik tablolar
Aşağıdaki durumlarda ameliyat gerekebilir:
Günümüzde bel fıtığı ameliyatları mikrocerrahi ve endoskopik yöntemlerle (Kapalı bel fıtığı ameliyatı), küçük kesilerle ve yüksek başarı oranıyla yapılmaktadır.
Ameliyat Sonrası
· Genellikle 1–2 gün hastanede yatış (Kapalı ameliyat sonrası aynı gün taburcu olunabilir)
· Erken mobilizasyon
· Kademeli olarak günlük yaşama dönüş
· Bel ve sırt kaslarını güçlendirici egzersizler
Bel Fıtığından Korunmak İçin
· Doğru duruş alışkanlığı edinin
· Uzun süre aynı pozisyonda kalmayın
· Uzun süre oturmaktan kaçınma
· Düzenli bel–karın egzersizleri yapın
· Aşırı kilodan kaçının
· Ağır yükleri doğru teknikle kaldırın
Sık Sorulan Sorular
Bel fıtığı kendiliğinden geçer mi?
➡️Evet. Uygun tedaviyle fıtık dokusu zamanla küçülebilir.
Bel fıtığı her zaman ameliyat gerektirir mi?
➡️ Hayır. Hastaların %85–90’ı ameliyatsız iyileşir.
Bel fıtığı ameliyatı riskli midir?
➡️Doğru hasta seçimi ve deneyimli ekip ile risk oranı düşüktür.
Ameliyat sonrası fıtık tekrarlar mı?
➡️ Nadir de olsa mümkündür. Egzersiz ve yaşam tarzı çok önemlidir.
Unutmayın
Bel fıtığında doğru tanı, kişiye özel tedavi ve düzenli takip ile yüz güldürücü sonuçlar elde edilir.
Bel Fıtığı Hastalarına 9 Öneri
● Ağır ve ani yük kaldırmaktan kaçınılmalı.
● Öne ve yanlara doğru eğilme ve bel bükme hareketinden kaçınılmalı. Eğer yerden bir şey alınacaksa çömelerek alınmalı.
● Hastalar otururken belinin arkasına bel boşluğunu yok edecek şekilde bir yastık koymalı ve yirmi dakikadan fazla hareketsiz bir şekilde oturmamalı. Mesleği gereği uzun süre oturması gerekenler ise sık sık pozisyon değiştirmeli.
● Ortopedik yatakta yatılmalı.
● Traktör kullanılmamalı. Uzun süre araç kullananlar ise saat başı veya her iki saatte bir mola vererek arabalarının etrafında birkaç tur atıp esneme hareketleri yapmalı.
● Hasta yukarıya doğru uzanmamalı. Yukarıdan bir şey alacaksa bir iskemle veya merdiven yardımıyla alınmalı.
● Hasta belini daima sıcak tutmalı, açık pencere veya klima gibi havalandırmaların önünde durmamalı.
● Abdest alırken bacak lavaboya uzatılmamalı. Yer sofrası kullanılmamalı.
● Bel ve bacak ağrısı olan hastalar mutlaka stresten ve soğuktan kaçınmalı.
Bel fıtığında amaç, beli koruyarak aktif kalmak; ani zorlayıcı hareketlerden kaçınmak ve düzenli egzersiz yapmaktır.
Bel Fıtığında Yanlış Bilinen Doğrular
❌ “Bel fıtığı olan kişi kesinlikle yatmalı, hareket etmemeli”
✔️ Doğrusu:
Uzun süreli yatak istirahati zararlıdır. Kontrollü hareket ve günlük yaşama erken dönüş iyileşmeyi hızlandırır.
❌ “Ağrı varsa mutlaka fıtık ilerliyordur”
✔️ Doğrusu:
Ağrı kas spazmı, ödem veya sinir irritasyonuna bağlı olabilir. Ağrı artışı her zaman fıtığın büyüdüğü anlamına gelmez.
❌ “Bel fıtığı ameliyatsız iyileşmez”
✔️ Doğrusu:
Hastaların %85–90’ı ameliyatsız düzelir. Ameliyat yalnızca seçilmiş hastalarda gereklidir.
❌ “Bel fıtığı ameliyatı çok risklidir, felç bırakır”
✔️ Doğrusu:
Deneyimli merkezlerde risk oranı çok düşüktür. Doğru endikasyonla yapılan cerrahi güvenlidir.
❌ “Bel fıtığı olan kişi hiçbir şey kaldırmamalı”
✔️ Doğrusu:
Ağır ve ani yüklerden kaçınılmalıdır, ancak tam yasak doğru değildir. Doğru teknikle hafif yükler kaldırılabilir.
❌ “Sıcak veya soğuk fıtığı küçültür”
✔️ Doğrusu:
Sıcak/soğuk uygulama yalnızca ağrıyı azaltır, fıtığı ortadan kaldırmaz.
❌ “MR’da fıtık varsa mutlaka tedavi gerekir”
✔️ Doğrusu:
MR bulguları her zaman şikâyetle uyumlu olmayabilir. Hasta tedavi edilir, MR değil.
❌ “Bel fıtığı sadece yaşlılarda görülür”
✔️ Doğrusu:
En sık 30–50 yaş arasında görülür. Genç erişkinlerde de sık rastlanır. 18 yaş altı görülme sıklığı artıyor.
❌ “Bel fıtığı tamamen geçmez”
✔️ Doğrusu:
Fıtık dokusu zamanla küçülebilir veya kaybolabilir. Vücut bunu rezorbe (emebilir) edebilir.
❌ “Egzersiz fıtığı artırır”
✔️ Doğrusu:
Yanlış egzersiz zararlıdır; doğru egzersiz tedavinin temelidir.
